- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਜਦੋਂ ਫੋਨ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਆਪਰੇਟਰ ਦਾ ਘੰਟਿਆਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ, ਜਾਣੋ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਹਿਲੀ STD ਸੇਵਾ
ਅੱਜ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੋਨ ਚੁੱਕੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਲਗਭਗ 66 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫੋਨ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਕਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਪਰੇਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲਿਆ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ STD ਸੇਵਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫ਼ਰ।
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 13 Nov 2026 11:59 AM (IST)
Updated Date: Fri, 13 Nov 2026 12:01 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਅੱਜ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੋਨ ਚੁੱਕੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਲਗਭਗ 66 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫੋਨ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਕਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਪਰੇਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲਿਆ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ STD ਸੇਵਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫ਼ਰ।
ਆਪਰੇਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
26 ਨਵੰਬਰ 1960 ਦਾ ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰ ਟਰੰਕ ਡਾਇਲਿੰਗ (STD) ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਨਵੀਂ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨੰਬਰ ਸਿੱਧਾ ਡਾਇਲ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪਰੇਟਰ ਕੋਲ ਕਾਲ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮਿਲਣ ਲਈ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
STD ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ ਵਿਵਸਥਾ?
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 1923 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਡਾਇਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਸੀ। ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਯੂਜ਼ਰ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਟੈਲੀਫੋਨ ਆਪਰੇਟਰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨੰਬਰ ਡਾਇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ STD ਸਹੂਲਤ ਅਸਲ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 1960 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 1987 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ STD ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ।