ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ BMI ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਵਾਲ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੋਟਾਪੇ ਜਾਂ ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 'ਬਾਡੀ ਮਾਸ ਇੰਡੈਕਸ' ਯਾਨੀ ਬੀਐੱਮਆਈ (BMI) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੱਦ (ਲੰਬਾਈ) ਤੇ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਧਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਕ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਨੇ ਇਸ ਚਰਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, BMI ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਰਿਸਰਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

BMI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਮੀ?

ਦਰਅਸਲ, BMI ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਾਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ BMI ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਬਿਲਕੁਲ 'ਸਾਧਾਰਨ' ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚਰਬੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਹੋਏ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਖੁਲਾਸੇ

ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰੀਬ 5,600 ਬਾਲਗਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ BMI 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜਾਂਚ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਸਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬੇਹੱਦ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ BMI ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਓਵਰਵੇਟ' ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਪਗ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿਚ 'ਕਲੀਨਿਕਲ ਓਬੇਸਿਟੀ' ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਸਨ। BMI ਦੀ ਇਸ ਗ਼ਲਤੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪਛਾਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ।

'ਕਲੀਨਿਕਲ ਓਬੇਸਿਟੀ' ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਹੈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ?

ਕਲੀਨਿਕਲ ਓਬੇਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਫਾਲਤੂ ਚਰਬੀ ਦੂਜੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਟਿਸ਼ੂਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੇਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਫੈਟ ਸਰੀਰ 'ਚ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:

• ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ (ਸ਼ੂਗਰ)
• ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ
• ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
• ਹਾਈ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ

ਕੀ BMI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਹੈ- ਨਹੀਂ। ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ BMI ਅੱਜ ਵੀ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਟੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ BMI ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ BMI ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।